Het magazine voor West-Brabant en de Gemeente Tholen
  • Het gratis
    huis-aan-huismagazine
    in uw regio!
  • Braziliaanse Koorts

    Tholen oktober 2013

    Tholen
    oktober 2013

    Filmmakers werken momenteel aan een documentaire over honderden Zeeuwen die tussen 1858-1862 naar Brazilië emigreerden. ‘Braziliaanse Koorts’ vertelt het verhaal van de Zeeuwen die zonder kennis van zaken een onzekere en dramatische toekomst in de tropen tegemoet gingen. Een van de filmmakers is de in Oud-Vossemeer geboren boerenzoon Arjan van Westen. Braziliaanse Koorts wordt met het zogeheten crowdfunding via www.braziliaansekoorts.nl gefinancierd.

    Vanaf 1858 werden veelal straatarme en ongeletterde landarbeiders en ambachtslieden op het Zeeuwse platteland geronseld om naar Brazilië te verhuizen. Dat land zocht goedkope arbeidskrachten. De Zeeuwen vertrokken op overvolle zeilschepen om nooit meer terug te keren. In Brazilië wachtte een bikkelhard bestaan: grondbezit bleek een leugen en de beloofde comfortabele woning bestond uit boomstammen met een dak van palmbladeren. Geld om terug te keren hadden deze mensen niet. Dat verklaart waarom er nu in Brazilië families zijn met Zeeuwse namen als Boone, Laurett, Heule, Van Schaffel, Smoor en Louwers. Vandaag de dag spreekt nog slechts een handjevol nazaten van deze pioniers, die wonen in dorpjes als Holanda en Holandinha Zeeuws. Uiteraard laten filmmakers Monique Schoutsen en Arjan van Westen de nazaten van de Zeeuwse landverhuizers in Braziliaanse Koorts aan het woord.

    Verleden en reizen

    Van Westen werd in 1969 geboren op boerderij ‘t Speeluus aan de Broeksedijk te Oud-Vossemeer. Toen hij geschiedenis ging studeren, verliet hij Tholen. Inmiddels heeft hij zich als historicus en schrijvend- en televisiejournalist gevestigd in Amsterdam. Verhalen over Zeeland hebben zijn aandacht. Helemaal als er een relatie is met het verleden en reizen. Nadat Van Westen en Schoutsen voor de PZC in Brazilië een verhaal hadden gemaakt over de Zeeuwse Brazilianen, ontstonden de plannen voor de documentaire. Van Westen: “Het is absurd dat zo weinig mensen deze dramatische geschiedenis kennen. Helemaal in Zeeland.’’

    De emigratie van deze Zeeuwen is er een van tragiek. De veelal Nederlands Hervormde Zeeuwen stonden in Brazilië onderaan de maatschappelijke ladder en kregen in het katholieke land met discriminatie te maken. Uit het boek ‘Op een dag zullen ze ons vinden, een Zeeuwse geschiedenis in Brazilië’, blijkt overigens dat tientallen Zeeuwse families nooit meer getraceerd zijn. Bekend is dat ze voet aan wal hebben gezet in Brazilië, maar verder ontbreekt ieder spoor. Mogelijk zijn ze al zwervend onder erbarmelijke omstandigheden op de koffieplantages gaan werken.

    Tropische hel

    Ronduit dramatisch is het lot dat de Zeeuwse families trof die hadden getekend om naar het gebied Mucuri te gaan. Zij vonden een tropische hel. Ziekte, kindersterfte, desillusie, alcoholisme, honger en dood. Dat deze emigranten enkel een reis overleven hadden geboekt, werd bekend dankzij een Duitse arts die in 1859 de Mucuri bezocht. Hij maakte een huiveringwekkend verslag: ‘Overal lagen zieken, vooral met verzwakte benen en diepe beenwonden. Hele families lagen te bed of wat daarvoor door moest gaan.’ Veel families trokken later dan ook naar andere gebieden in Brazilië. En sommige Zeeuwen wisten te overleven en vermengden zich met andere migranten. Zodat in 2013 Zeeuwse familienamen zelfs in de Vale do Rio Mucuri, met soms kleine veranderingen: zoals Colen (Koole) en Hoogestein (Hagesteyn) voorkomen.

     



    Bekijk online

    Ook in deze editie