Het magazine voor West-Brabant en de Gemeente Tholen
  • Het gratis
    huis-aan-huismagazine
    in uw regio!
  • “In de loop van de jaren heb ik wel afgeleerd om gefrustreerd te zijn”

    Uw Regio juli 2017

    Uw Regio
    juli 2017

    Oud-Steenbergenaar Han Leune liep al langer met het idee rond om de geschiedenis van Fort Henricus in de polder van Steenbergen eens in te duiken. Toen hij vorig jaar hoorde dat er plannen waren voor de restauratie van het monumentale bouwwerk kwam alles in een stroomversnelling. “Ik heb eerder op eigen initiatief boeken geschreven over de Scheldeforten Lillo, Liefkenshoek en Hoogerwerf. Een boek over Fort Henricus past mooi in dat rijtje.”

    Omdat de verbouwing al was gestart, was er haast bij. “In 2007 is het fort gedeeltelijk gerestaureerd”, vertelt de emeritus hoogleraar sociologie, “maar helaas zonder rekening te houden met historische feiten en inzichten. Gelukkig is dat nu anders. De gemeente is erg betrokken bij het project en onlangs is Expeditie Nassau gelanceerd; een projectgroep voor burgers om militair erfgoed beter tot zijn recht te laten komen. Het onderwerp leeft dus echt.” Het door Han geschreven boek ‘Het fort Henricus te Steenbergen’ is vooral bedoeld als basisbron voor de restauratie, die in 2018 zal worden voltooid. De exacte plannen voor de restauratie zijn nog niet rond, al zijn bepaalde werkzaamheden al wel gestart. “Mijn boek is een houvast voor iedereen die zich in de historie van het fort wil verdiepen. Zo heb ik begrepen dat mijn boek gebruikt wordt voor het samenstellen van infopanelen die op de locatie geplaatst worden.”

    Afschrikwekkend

    Fort Henricus – gelegen naast Aquaduct Steenbergen aan Zee aan de A4 – werd in 1626 gebouwd als onderdeel van de West-Brabantse Waterlinie. De linie heeft bijgedragen aan de verdediging van het gebied rondom Steenbergen, maar diende ook als verdediging van het Gewest Holland (nu de provincies Zuid- en Noord-Holland). Wat de échte betekenis van het fort is geweest is niet met zekerheid te zeggen. “Dat weet je nooit. Het is wel zeker dat het fort als afschrikmiddel heeft gefunctioneerd. Je kunt dat een beetje vergelijken met de kernwapens van nu. Als de vijand weet dat je over zware middelen beschikt, bedenkt hij zich wel even voor hij je aanvalt.” Fort Henricus was een groot fort met allerlei voorzieningen, zoals wachthuisjes, barakken, een kerkgebouw, een bakker, verschillende bolwerken en een gracht.

    De verhalen over de doden die bij Henricus zijn gevallen moeten volgens Han met een korreltje zout genomen worden. “Er zijn geen aanwijzingen dat op of nabij Henricus militairen zijn gesneuveld. Bij de strijd aan de waterlinie tussen Bergen op Zoom en Steenbergen in 1747 was dat wel het geval. Er vielen vele duizenden doden en talloze gewonden. Het is volgens Han aannemelijk dat er door de pest doden zijn gevallen. “De hygiëne op het fort was niet zo best. En er was voortdurend geklaag over gebrek aan drinkwater, daarom zijn er in het fort verschillende waterputten geslagen.”

    Tijdrovend

    Om alle informatie over het fort te achterhalen heeft Han heel wat archiefdiensten bezocht. “Ik moest veel handmatig doen, want veel archiefmateriaal is nog niet gedigitaliseerd. Dat betekent dus wel eens dat je een hele dag in een archief in notulen zit te bladeren en uiteindelijk niks bruikbaars vindt. Al heb ik in de loop van de jaren wel afgeleerd om gefrustreerd te zijn.” Han heeft niet de illusie dat hij alle feiten boven water heeft gehaald. “Ik heb het nodige op weten te sporen, maar op zolders of in archieven zal vast nog wel meer te vinden zijn. Bij mijn in 2006 gepubliceerde boeken over de Schelde-forten is dat ook het geval. Ik moet die boeken geregeld bijwerken, omdat er nieuwe info ontdekt wordt.”

    Als oud-Steenbergenaar heeft Han genoten van het schrijven van het boek. “Dat gaf wel een bijzonder gevoel. Ik heb van mijn vijfde tot achttiende levensjaar met veel plezier in Steenbergen gewoond. Op deze manier heb ik iets terug kunnen doen voor mijn oude woonplaats.”

    Het boek ‘Het fort Henricus te Steenbergen’ is te koop bij boekhandel Vermeulen in Steenbergen of via info@gigaboek.nl.

    Toekomstplannen

    Op dit moment is van het fort niet veel meer over dan één grote kale grasvlakte. Vanuit de lucht is de kenmerkende sterstructuur beter zichtbaar. Door middel van de aankomende restauratie moet het oud militair erfgoed meer gaan leven bij het grote publiek. Daarnaast willen de initiatiefnemers  het fort op commercieel gebied laten exploiteren. De plannen hiervoor liggen nog niet vast.

    Lees verder in het magazine